Hematologie

Hematologie

Hematologie

Hematologie

Hematologie is het gebied binnen de geneeskunde dat zich bezighoudt met ziekten van het bloed.

Het bloedsysteem is complex. Het is verantwoordelijk voor belangrijke transportfuncties: het brengt voedingsstoffen, zuurstof en andere essentiële stoffen, maar ook hormonen en andere signaalstoffen naar de cellen in bijna elk deel van het lichaam en transporteert afvalproducten weg van deze cellen. Witte bloedcellen spelen een belangrijke rol in het immuunsysteem en bieden bescherming tegen vreemde bedreigingen zoals bacteriën en andere infectieuze agentia. Het bloedsysteem speelt dus een centrale rol in het lichaam en werkt samen met vele andere systemen.

Het vakgebied hematologie omvat een breed spectrum van ziekten en problemen, onder meer met betrekking tot rode en witte bloedcellen, stolling en bloedplaatjes en beenmerg. Sommige bloedziekten zijn kwaadaardig, zoals kanker, terwijl andere goedaardig zijn.

Hemofilie

Hemofilie is een type bloedingsstoornis waarbij het bloed niet goed stolt. Een aangepaste behandeling heeft tot doel mensen met hemofilie te helpen een volwaardig, gezond en actief leven te leiden, met dezelfde mogelijkheden als andere mensen.

Samen met Sanofi bieden wij recombinante, vervangende stollingsfactorbehandelingen met verlengde halfwaardetijd voor hemofilie A en hemofilie B. Ons streefdoel op het gebied van hemofilie is de toegang tot onze behandelingen mogelijk te maken voor iedereen binnen ons werkgebied - Europa, de meeste landen in het Midden-Oosten, Noord-Afrika en Rusland - die daaraan behoefte heeft. Dankzij ons partnerschap met Sanofi en de hemofiliegemeenschap in het algemeen, zoeken wij actief naar oplossingen voor de uitdagingen waarmee alle hemofiliepatiënten worden geconfronteerd.

Liberate Life - een leven na hemofilie

In de zomer van 2018 hebben we een grootschalig, pan-Europees etnografisch onderzoek uitgevoerd over het leven van 51 mensen die lijden aan hemofilie. Deze mensen en hun families werden gedurende 1 à 2 dagen door onderzoekers gevolgd, terwijl 18 zorgverleners en vijf hemofiliedeskundigen werden geïnterviewd om meer inzicht te krijgen. Dit diepgaande onderzoek leverde de belangrijkste inzichten op die onze visie op hemofilie hebben geïnspireerd: Liberate Life.

De Liberate Life-visie weerspiegelt de langdurige inzet van Sobi voor een leven voorbij hemofilie, waarbij mensen met hemofilie van stabiliteit naar effectieve mogelijkheden kunnen gaan en hun leven ten volle kunnen leven. Het is ook een inspirerende oproep tot actie voor betrokkenheid door de gehele hemofiliegemeenschap.

Lees meer op www.LiberateLife.be 

Trombocytopenie 

Trombocytopenie is een aandoening die wordt gekenmerkt door een abnormaal laag gehalte aan bloedplaatjes, ook trombocyten genoemd, in het bloed. Er bestaan verschillende vormen, waaronder een auto-immuunvorm (ITP), een andere vorm die verband houdt met chronische leverziekte (CLD) en het kan ook een gevolg zijn van chemotherapie.

Wij bieden toegang tot een trombopoëtine-receptor (TPO) agonist, die wordt gebruikt bij de behandeling van trombocytopenie door het aantal bloedplaatjes te verhogen.

Immuun trombocytopenie (ITP)

Slechts negen of tien op de 100.000 mensen hebben ITP[1], een zeldzame auto-immuunziekte die de productie van bloedplaatjes treft en die wordt gekenmerkt door vermoeidheid, blauwe plekken en bloedingen. Tot voor kort hadden behandelingsopties vaak ook nadelen. Maar nu, dankzij toegenomen kennis inzake behandelingsopties, hebben ITP-patiënten kans op een beter leven.

Wat is ITP?

ITP staat voor immuun trombocytopenie. De ziekte was voorheen gekend als idiopathische trombocytopenische purpura, en deze term wordt soms nog steeds gebruikt. Als de aandoening langer dan een jaar aanhoudt, wordt ze chronische immuun trombocytopenie genoemd. Trombocytopenie die niet wordt veroorzaakt door een eerdere ziekte wordt primaire ITP genoemd. Als de ziekte wordt veroorzaakt door een andere aandoening die het immuunsysteem treft (zoals HIV), wordt ze secundaire ITP genoemd.

Het woord trombocytopenie betekent simpelweg een tekort aan trombocyten, oftewel bloedplaatjes. ITP is een zeldzame auto-immuunziekte die wordt gekenmerkt door vermoeidheid en een hoger risico op bloedingen vanwege onvoldoende bloedplaatjes in het bloed.

Wat zijn bloedplaatjes?

Bloedplaatjes zijn kleine, kleurloze celdeeltjes in het bloed die klonters vormen en zo bloedingen stoppen of voorkomen. Ze worden bloedplaatjes genoemd omdat ze, wanneer ze door een microscoop in hun inactieve toestand worden bekeken, op platen lijken. Een plaatje heeft een diameter van ongeveer 2 micrometer (ongeveer 0,002 millimeter). Dat is ongeveer een kwart van de diameter van een rode bloedcel. Bloedplaatjes worden aangemaakt in ons beenmerg en de bloedplaatjes die niet worden gebruikt bij de stolling overleven meestal zeven tot tien dagen voordat ze op natuurlijke wijze in het lichaam worden afgebroken.

Bloedplaatjes

Bloedplaatjes helpen het lichaam klonters te vormen door kleverige tentakels te maken en aan mekaar te plakken.

Wanneer een bloedvat beschadigd raakt, stuurt het een signaal uit. Wanneer de bloedplaatjes dat signaal ontvangen, reageren ze door naar die zone te gaan en zich te activeren. Ze beginnen kleverige tentakels te maken waarmee de bloedplaatjes aan mekaar gaan plakken en een klonter vormen.

Het bloed heeft genoeg bloedplaatjes nodig om normaal te stollen. Een normaal aantal bloedplaatjes varieert van 150.000 tot 450.000 bloedplaatjes per kubieke millimeter bloed. Men stelt dat iemand met minder dan 150.000 bloedplaatjes, trombocytopenie heeft. Mensen met ernstige ITP kunnen minder dan 10.000 bloedplaatjes hebben.[2]

Wat is het verschil tussen ITP en hemofilie?

ITP is niet hetzelfde als hemofilie, hoewel sommige symptomen vergelijkbaar zijn. De belangrijkste verschillen zijn:

  • Hemofilie is erfelijk, terwijl ITP niet als erfelijk wordt beschouwd en vaak geen duidelijke oorzaak heeft.
  • ITP kan, in tegenstelling tot hemofilie, in remissie gaan. Dit betekent dat de symptomen kunnen verdwijnen.
  • Hemofilie is een bloedingsaandoening waarbij het bloed niet goed stolt. Mensen met ITP hebben minder bloedplaatjes, maar de rest van hun stollingsmechanisme werkt normaal.

Hoe vaak komt ITP voor?

De incidentie van nieuwe diagnoses is ongeveer 3,3 per 100.000 mensen per jaar.[3] De prevalentie van ITP onder volwassenen – hoeveel mensen de aandoening op een bepaald moment hebben – is ongeveer 9,5 gevallen per 100.000. Wereldwijd geeft dit in totaal meer dan 750.000 mensen die ITP hebben. Er zijn meer vrouwen met ITP dan mannen.

Het grote plaatje

Wanneer ITP behandeld wordt, is het belangrijk om de aandacht te vestigen op het grotere plaatje. Alle aspecten van de patiënt moeten bekeken worden; er moet rekening worden gehouden met de hele reeks symptomen die de kwaliteit van leven kunnen aantasten.

ITP-patiënten hebben in een aantal landen wereldwijd het initiatief genomen om patiëntenverenigingen op te richten, sensibiliseringscampagnes te voeren om de ziekte kenbaarder te maken en praktische ondersteuning te bieden aan ITP-patiënten.

Hoe wordt ITP vastgesteld?

ITP wordt vastgesteld via een diagnose van uitsluiting. Er is geen enkele bloedtest die kan aantonen dat een patiënt ITP heeft. Het is dus een eliminatieproces van andere mogelijke oorzaken op basis van de voorgeschiedenis van een patiënt, onderzoeken en de resultaten van de eerste tests. Bij de diagnose van ITP zal de zorgverlener bloedtesten uitvoeren om de onderliggende oorzaken van een laag aantal bloedplaatjes vast te stellen. ITP wordt gediagnosticeerd als uit bloedonderzoek blijkt dat alleen het aantal bloedplaatjes laag is, terwijl de bloedplaatjes, rode bloedcellen en witte bloedcellen er allemaal normaal uitzien.

In geval van aanhoudende ITP kan een beenmergbiopsie worden aanbevolen om andere oorzaken voor een laag aantal bloedplaatjes uit te sluiten. Er wordt onder plaatselijke verdoving een klein beenmergstaal genomen en onderzocht onder de microscoop. Als het beenmerg geen afwijkingen vertoont en andere bloedtesten normaal zijn, wordt chronische ITP vastgesteld.

Wat veroorzaakt ITP?

Primaire ITP is een auto-immuunziekte: het immuunsysteem ziet de bloedplaatjes van het lichaam verkeerdelijk als vreemd aan en vernietigt ze[1]. De aandoening kan worden opgewekt door:

  • Allergische reactie op geneesmiddelen
  • Virale infecties
  • Zwangerschap
  • Immuunaandoeningen zoals reumatoïde artritis en lupus.

ITP ontwikkelt zich meestal geleidelijk en vaak zonder duidelijke oorzaak. Wanneer de aandoening langer dan een jaar aanhoudt, wordt ze chronische ITP genoemd.

ITP kan ook ontstaan als gevolg van een andere ziekte. Dan spreekt men van secundaire ITP.

Wat zijn de symptomen van ITP?

De symptomen van immuun trombocytopenie kunnen sterk verschillen van persoon tot persoon. Over het algemeen zal de ernst van de symptomen variëren naargelang hoe ver het aantal bloedplaatjes onder het normale aantal ligt.

  • Als het aantal bloedplaatjes tussen 50.000-150.000 bloedplaatjes per kubieke millimeter bloed ligt, is er meestal geen bloeding of bloeduitstorting, en is de patiënt zich mogelijk niet bewust van de aandoening.
  • Als het aantal bloedplaatjes onder de 50.000 daalt, kunnen er blauwe plekken ontstaan.
  • Onder de 20.000 is er meer kans op blauwe plekken en petechiën (puntige bloedvlekjes onder de huid).

Vaak voorkomende symptomen

  • Vermoeidheid[4][5]
  • Blauwe plekken die onverwacht of ongewoon ernstig zijn
  • Petechiën – uitslag van kleine rode of paarse vlekjes (puntbloedingen)
  • Purpura – rode of paarse verkleuringen op de huid
  • Langdurige of overmatige bloeding door snijwonden
  • Bloedneuzen
  • Bloedend tandvlees
  • Zwarte blaren in de mond
  • Voor vrouwelijke patiënten, hevige menstruatie

Zeldzame symptomen

  • Bloed in de urine [6][7]
  • Bloed in de ontlasting
  • Bloeding uit de oren
  • Bloedingen in de ogen
  • Trombose (wanneer bloedplaatjes de stroom van bloed door een bloedvat
  • blokkeren)
  • Ernstige inwendige bloedingen, zoals bloedingen in de hersenen

Leven met ITP

Immuun trombocytopenie heeft een aanzienlijke, veelzijdige impact op de gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven (health-related quality of life, HRQoL) van patiënten.[8]

De impact van ITP zal van persoon tot persoon verschillen en de redenen voor symptomen kunnen ook verschillen.

Vermoeidheid is een van de belangrijkste symptomen van ITP die door patiënten wordt gemeld. Verschillende studies tonen aan dat minstens de helft van de ITP-patiënten vermoeidheid heeft die het dagelijks leven vaak verstoort.[8]

De vermoeidheid die mensen met auto-immuunziekten zoals ITP ervaren, is anders dan de normale, tijdelijke vermoeidheid die we allemaal voelen na een belastende activiteit zoals zich lang concentreren of zware lichaamsbeweging, of na een slechte nachtrust. Dat soort vermoeidheid verdwijnt met rust. Maar ITP-gerelateerde vermoeidheid kan slopend zijn en zorgt ervoor dat mensen hun dagelijkse activiteiten niet kunnen uitvoeren. In sommige gevallen hebben mensen met een laag aantal bloedplaatjes meer dan een gevoel van vermoeidheid, ze hebben brain fog (algeheel gebrek aan helderheid in het hoofd) en kunnen geen eenvoudige taken doen, zoals zich een tweecijferig getal herinneren na tien seconden.[9] ITP-patiënten hebben vermeld dat ze niet anders konden dan ziekte- of schoolverlof nemen om overdag te slapen.[10]

ITP-patiënten kunnen zich zorgen maken over de impact van bloedingen op hun werk en sociale activiteiten. De meeste mensen vinden dat de impact van ITP op hun levenskwaliteit na het eerste jaar vermindert.[11]Dit komt enerzijds doordat ze met de aandoening leren omgaan en leven, en anderzijds doordat ze goed reageren op de behandeling.

Veel ITP-patiënten melden een impact op hun emotionele welzijn, met emotionele en mentale stress en angst, en een groter risico op depressie.[12][13]

Welke behandelingen bestaan er?

ITP treft verschillende mensen op verschillende manieren, en er is een reeks behandelingen beschikbaar. Voor mensen met lichte gevallen zijn regelmatig toezicht en frequente bloedplaatjescontroles misschien al genoeg. Maar volwassenen die chronische ITP ontwikkelen, zullen in veel gevallen uiteindelijk behandeling nodig hebben.[14][15]

ITP is niet te genezen, maar er zijn behandelingen die het aantal bloedplaatjes kunnen verhogen en daardoor de symptomen kunnen tegengaan, waardoor mensen met de ziekte leren leven.

Behandelingen omvatten steroïden als eerste kortstondige maatregel, immunoglobuline, geneesmiddelen die de reactie van het immuunsysteem waardoor de bloedplaatjes worden vernietigd, verzwakken, en TPO-RA's (trombopoëtinereceptoragonisten), die het aantal bloedplaatjes kunnen verhogen door de bloedplaatjesproductie in het beenmerg te boosten.

Bij patiënten die ondanks behandelingen ernstige symptomen blijven vertonen, kan hun arts een splenectomie (operatie om de milt te verwijderen) voorstellen.

Welke impact hebben behandelingen op het leven

Problemen in verband met de behandeling is voor veel patiënten een belangrijk aspect van hun leven met ITP. Zo hebben sommige mensen bijvoorbeeld schrik van naalden, terwijl bepaalde ITP-behandelingen worden toegediend via subcutane of intraveneuze injectie. Sommige behandelingen brengen dan weer een risico op hepatotoxiciteit met zich mee, wat betekent dat een patiënt leverschade kan krijgen. Voor sommige TPO-RA-behandelingen die weliswaar oraal en redelijk gemakkelijk in te nemen zijn, gelden er beperkingen op het type voeding, voor andere orale behandelingen dan weer niet. Met de huidig beschikbare keuzes kunnen ITP-patiënten hun zorgen bespreken met hun zorgverleners en om alternatieven vragen waarmee ze hun levensstijl in mindere mate moeten wijzigen.

Paroxysmale nachtelijke hemoglobinurie (PNH)

PNH is een uiterst zeldzame auto-immuunaandoening, en treft dan ook slechts enkele mensen per miljoen. De symptomen van deze bloedziekte zijn onder andere vermoeidheid, brain fog (een algeheel gebrek aan mentale helderheid), anemie (bloedarmoede) en trombose (bloedklonters).[1][2]

Wat is PNH?

PNH staat voor paroxysmale nachtelijke hemoglobinurie – een verworven, zeldzame, chronische, mogelijk levensbedreigende bloedziekte die vaak wordt gekenmerkt door aanhoudend lage hemoglobine, trombose en slopende symptomen. Ze ontstaat wanneer de cellen in het beenmerg die rode bloedcellen aanmaken (die zuurstof door het lichaam helpen te vervoeren) muteren en defecte bloedcellen maken.[3] Wanneer dit gebeurt, wordt het immuunsysteem geactiveerd om de rode bloedcellen aan te vallen en te vernietigen. De voortijdige vernietiging van rode bloedcellen noemen we hemolyse. Bij gezonde mensen leven rode bloedcellen ongeveer 120 dagen en worden daarna vanzelf in het lichaam afgebroken.[4] Bij mensen met PNH worden rode bloedcellen te vroeg afgebroken.[5]

Waarom wordt dit paroxysmale nachtelijke hemoglobinurie genoemd?

De term PNH werd bedacht in het begin van de 20e eeuw, op basis van de symptomen die bij patiënten werden waargenomen.

  • Paroxysmaal verwijst naar symptomen die met tussenpozen of plots optreden.
  • Nachtelijk verwijst naar het feit dat dit 's nachts lijkt te gebeuren (of 's ochtends als eerste wordt waargenomen).
  • Hemoglobinurie verwijst naar hemoglobine in de urine (verkleuring van de urine naar donkerrood of zwart).

De term kan voor sommige PNH-patiënten misleidend zijn, want in werkelijkheid is de aandoening altijd aanwezig en niet iedereen heeft donkere urine.[6]

Hoe zeldzaam is PNH?

Het is moeilijk om een exact cijfer te plakken op hoeveel mensen PNH hebben, want de aantallen zijn extreem klein en we weten niet hoeveel mensen de aandoening hebben zonder dat ze gediagnosticeerd zijn. Sommige schattingen geven een percentage PNH-patiënten van tussen 0,5 en 2 personen per miljoen in de algemene bevolking, hoewel recente studies suggereren dat de prevalentie iets hoger kan zijn.[7][8] Maar alle schattingen geven aan dat het een zeer zeldzame ziekte is. Iemand kan PNH krijgen op gelijk welke leeftijd, maar de mediane leeftijd bij diagnose is in de 30.[9] De ziekte treft ongeveer evenveel mannen als vrouwen. PNH bestaat overal ter wereld en bij alle etnische groepen.

Wat zijn de symptomen van PNH?

Vermoeidheid

Tot 96 procent van de PNH-patiënten ervaart vermoeidheid.[10]

De symptomen van PNH kunnen verschillen van persoon tot persoon. Sommige patiënten hebben PNH in een relatief lichte vorm, terwijl anderen ernstige, invaliderende symptomen kunnen ervaren.[11]

Symptomen kunnen zijn:[12][13]

  • Vermoeidheid die het dagelijks leven verstoort
  • Brain fog
  • Anemie
  • Rug- en buikpijn
  • Ernstige hoofdpijn
  • Trombose: bloedklonters
  • Hemoglobinurie: vrije hemoglobine, lijkend op bloed, in de urine.

Onvrijwillige samentrekkingen van de gladde spieren in inwendige organen kunnen verdere complicaties veroorzaken, zoals:

  • Dyspneu: moeite met ademhalen
  • Dysfagie: moeite met slikken
  • Bij mannen: erectiestoornis.

Hoe wordt PNH gediagnosticeerd?

Het kan lang duren voordat de diagnose van PNH gesteld wordt, omdat het een zeer zeldzame ziekte is waarmee veel artsen niet vertrouwd zijn. Veel van de symptomen van PNH komen vaak voor bij tal van andere ziekten. Vanwege het brede scala aan symptomen die PNH-patiënten kunnen hebben, komen ze eerst bij verschillende specialisten terecht (zoals urologen, cardiologen en neurologen) voordat hun aandoening wordt herkend als een bloed- en beenmergprobleem, zodat ze kunnen worden doorverwezen naar een hematoloog.

Aplastische anemie

Veel PNH-patiënten kunnen tegelijkertijd een andere, nauw verwante aandoening hebben, namelijk verworven aplastische anemie. Hoewel het exacte verband tussen deze aandoeningen ongekend is, zijn onderzoekers van mening dat PNH ontstaat door auto-immuun beenmergfalen, en dat is ook de oorzaak van de meeste gevallen van verworven aplastische anemie.[14]

Eerste diagnose

PNH kan worden bevestigd door een specifieke bloedtest, flowcytometrie. Hiermee worden PNH-cellen opgespoord (bloedcellen die specifieke eiwitten missen, gekend als GPI-verankerde eiwitten) en wordt het percentage PNH-rode bloedcellen in het bloed van een patiënt gemeten.

Verdere diagnose

Artsen kunnen verdere flowcytometrietests aanbevelen om de voortgang van de aandoening te controleren. Daarnaast zijn er nog twee andere laboratoriumtests voor controle van de ziekte:

  • Lactaatdehydrogenase (LDH). LDH is een enzym dat in rode bloedcellen zit. Deze test geeft een indicatie van hoeveel hemolyse er in het lichaam van de patiënt plaatsvindt.
  • Volledig bloedbeeld (VBB). Het VBB geeft het aantal witte bloedcellen, rode bloedcellen en bloedplaatjes, en de concentratie hemoglobine aan. Daarnaast kunnen er beenmergafwijkingen mee worden vastgesteld.

Wat veroorzaakt PNH?

Rode bloedcellen, witte bloedcellen en bloedplaatjes worden aangemaakt door stamcellen in het beenmerg, een proces dat hematopoëse wordt genoemd. PNH treedt op als gevolg van een defect in het bloedaanmaakmechanisme – met name een mutatie in een stamcelgen in het beenmerg, het PIGA-gen (of PIG-A-gen).[15]

PNH is een verworven genetische aandoening

Paroxysmale nachtelijke hemoglobinurie wordt veroorzaakt door een somatische (lichamelijke) mutatie (plotse verandering in het erfelijk materiaal). Dat is een genetische verandering die optreedt in een cel en tijdens de celdeling wordt doorgegeven aan alle cellen die afkomstig zijn van de gemuteerde cel. PNH is dus een verworven genetische aandoening. Het is geen erfelijke genetische verandering, maar een somatische mutatie in het PIG-A-gen.[16] Als somatische mutatie kan het niet via sperma en eicellen van ouders aan kinderen worden doorgegeven.[17] Bij PNH maken de afwijkende stamcellen kopieën – of klonen – van zichzelf, waardoor ze zich telkens vermenigvuldigen wanneer de cellen zich delen. De afwijkende cellen rijpen uit tot rode bloedcellen met mutant PIGA. Dit noemen we PNH rode bloedcellen, of PNH-klonen. De problemen ontstaan wanneer PNH-klonen het complementsysteem ontmoeten.

Hemolyse

Wanneer rode bloedcellen worden afgebroken, komt het hemoglobine in de cellen vrij. Hemoglobine is het rode deel van rode bloedcellen dat zuurstof door het lichaam vervoert. Het is de afgifte van hemoglobine in het plasma dat heel wat symptomen van PNH veroorzaakt.

Er zijn twee soorten hemolyse, of twee mechanismen: intravasculaire hemolyse (IVH) en extravasculaire hemolyse (EVH). Die beginnen allebei wanneer er een reeks activiteiten wordt opgestart in het complementsysteem van het immuunsysteem.[18]

  • IVH – wanneer PNH rode bloedcellen in de bloedvaten worden afgebroken.
  • EVH – wanneer PNH rode bloedcellen in de lever en milt worden afgebroken.
2 types

Het complementsysteem

Het complementsysteem, of complementreeks, is een groep van ongeveer 60 eiwitten in het bloed. Deze eiwitten worden zo genoemd omdat ze complementerend zijn op het werk van witte bloedcellen bij het bestrijden van infecties. Ze zijn altijd actief op een laag niveau. Wanneer abnormale cellen – bacteriën, virussen of andere pathogenen – in het lichaam worden gedetecteerd, worden deze eiwitten actiever. Ze gaan de abnormale cellen aanvallen en vernietigen.

Er zijn in de complementreeks twee belangrijke eiwitten die relevant zijn voor PNH: C3 en C5. Ze worden opeenvolgend geactiveerd wanneer het immuunsysteem pathogenen detecteert.

system

Als reactie op de detectie van een pathogeen (of wat wordt beschouwd als een pathogeen of ziekteverwekker):

  • Wordt C3 geactiveerd en splitst (deelt) zich in C3a en C3b
  • C3b activeert C5
  • C5 splitst zich in C5a en C5b
  • Het membraanaanvalscomplex (MAC) wordt gevormd, dat in het complementsysteem pathogenen aanvalt en vernietigt.

Normale rode bloedcellen hebben een beschermend schild van eiwitten, gekend als GPI-verankerde eiwitten. Hun functie is voorkomen dat het complementsysteem ze aanvalt. Het gen dat dit beschermend schild aanmaakt, is het PIGA-gen.

PNH rode bloedcellen, aangemaakt door stamcellen met het PIGA-gentekort, hebben dit beschermend schild niet. Als gevolg daarvan verwarren de complementsysteemeiwitten PNH rode bloedcellen met pathogenen, en gaan ze die aanvallen en vernietigen. Dit is een auto-immuunrespons, wat betekent dat het natuurlijke afweersysteem van het lichaam de eigen cellen niet kan onderscheiden van lichaamsvreemde cellen. Dat zorgt voor voortijdige of overmatige afbraak van rode bloedcellen.

Welke behandelingen bestaan er?

Jarenlang waren de enige behandelingsopties bloedtransfusies, antistollingsmiddelen, steroïden, ijzertherapie en foliumzuur.

Er is slechts één mogelijke genezing voor PNH en dat is een beenmergtransplantatie. Indien succesvol kan deze procedure een PNH-patiënt definitief genezen. Maar het risico van een beenmergtransplantatie weegt vaak op tegen de mogelijke voordelen, en is daarom niet altijd een optie.

Hoewel er geen genezing is, kunnen mensen via behandelingen toch een redelijk normaal leven leiden.

C5-remmers (C5i)

In 2007 kwam er een behandelingsoptie, de C5-remmer (C5i), beschikbaar voor PNH-patiënten. Een C5-remmer remt, zoals de naam al doet vermoeden, de aanmaak van het C5-eiwit in de complementreeks, waardoor de onbedoelde afbraak van PNH rode bloedcellen door C5 wordt voorkomen. De introductie van C5- remmers heeft toen voor een enorme verbetering en hogere levensverwachting gezorgd bij PNH-patiënten.[24]

C3-remmers (C3i)

C3-remmers (C3i), goedgekeurd in 2021, zijn de nieuwste behandelingsklasse die er is voor PNH. Deze nieuwe klasse complementremmende therapie werkt door zich te richten op C3, dat boven C5 zit in de complementreeks. Door C3 aan te pakken, krijgt men controle op zowel de C3-gemedieerde EVH (extravasculaire hemolyse) als de daaropvolgende C5-gecontroleerde IVH (intravasculaire hemolyse).

Hoe kunnen mensen met PNH een beter leven hebben?

Door kennis over PNH, de symptomen en behandeling ervan, kunnen PNHpatiënten meer inzicht krijgen in hun gezondheid en zorg. Ze kunnen hun gezondheid in handen nemen wanneer ze hun symptomen beter begrijpen en hun doelen in verband met PNH bespreken met hun zorgteam.

Patiënten vergeten wat het leven kan bieden omdat ze te veel bezig zijn met beperkingen door PNH-symptomen en -zorg.[25][26][27][28] Raadplegingen met hun zorgteam zijn een goed moment om hun ambities qua dagelijks leven en hun doelen voor de toekomst te bespreken.

Met een steunnetwerk kunnen patiënten die doelen beter bereiken. Steun kan uit verschillende hoeken komen: dit kunnen familie en vrienden zijn, patiëntenverenigingen of ook externe bronnen.

Via gesprekken met de behandelend arts of betrokkenheid bij een patiëntenvereniging kunnen patiënten die het anders willen, nieuwe inzichten en steun krijgen.

Referenties ITP

[1]https://rarediseases.org/rare-diseases/immune-thrombocytopenia/

[2]Platelet Disorder Support Association - for People with ITP - ITP Frequently Asked Questions (pdsa.org)

[3] NORD, National Organization for Rare Disorders https://rarediseases.org/rarediseases/immune-thrombocytopenia/

[4] Cooper N et al. Immune thrombocytopenia (ITP) World Impact Survey (iWISh): Patient and physician perceptions of diagnosis, signs and symptoms, and treatment. Am J Hematol. 2021;96(2):188–198. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33170956/

[5] ITP Support Association. ITP in adults. Available at: https://www.itpsupport.org.uk/index.php/en/itp-in-adults

[6] Cooper N et al. Immune thrombocytopenia (ITP) World Impact Survey (iWISh): Patient and physician perceptions of diagnosis, signs and symptoms, and treatment. Am J Hematol. 2021;96(2):188–198. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33170956/

[7] ITP Support Association. ITP in adults. Available at: https://www.itpsupport.org.uk/index.php/en/itp-in-adults

[8] Immune thrombocytopenia (ITP) World Impact Survey (I-WISh): Impact of ITP on health-related quality of life https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33107998/

[9]https://www.sobi.com/en/stories/changing-itp-together

[10] AOB Annals of Blood Immune thrombocytopenia: the patient’s perspective Subheading Quality of life > Physical function > Fatigue + Video 1 https://aob.amegroups.com/article/view/6146/html

[11] Immune thrombocytopenia: improving quality of life and patient outcomes Patrick Trotter and Quentin A Hill 2018:9:369-384 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2275726/

[12] Impact of chronic Immune Thrombocytopenic Purpura (ITP) on health-related quality of life: a conceptual model starting with the patient perspective | Health and Quality of Life Outcomes | Full Text (biomedcentral.com) https://hqlo.biomedcentral.com/articles/10.1186/1477-7525-6-13

[13] Qualitative study to support the content validity of the immune thrombocytopenia (ITP) Life Quality Index (ILQI) - Cooper - 2021 - British Journal of Haematology - Wiley Online Library https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/bjh.17694

[14] NORD, Immune Thrombocytopenia Criteria for Treatment

[15] Norfolk and Norwich University Hospitals Treatment and outlook for adults with ITP

Referenties PNH

[1] Diagnosis and management of paroxysmal nocturnal hemoglobinuria Charles Parker et al https://ashpublications.org/blood/article/106/12/3699/109767/Diagnosis-andmanagement- of-paroxysmal-nocturnal

[2] Paroxysmal Nocturnal Hemoglobinuria, NORD https://rarediseases.org/rare-diseases/paroxysmal-nocturnal-hemoglobinuria/

[3] Hill A, DeZern AE, Kinoshita T & Brodsky RA. Paroxysmal nocturnal haemoglobinuria. Nat Rev Dis Primers 2017;3:17028.

[4] Frontiers in Physiology: How Do Red Blood Cells Die? https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphys.2021.655393/full#:~:text=Red%20cells%20have%20an%20average,from%20the%20circulation%20every%20second.

[5] National Center for Biotechnology Information: Paroxysmal nocturnal hemoglobinuria (PNH), MedGen UID: 7471 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/medgen/7471

[6] PNH National Service, Leeds & London. https://www.pnhleeds.co.uk/patients/what-is-pnh/

[7] https://medlineplus.gov/genetics/condition/paroxysmal-nocturnalhemoglobinuria/#frequency

[8] https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34060690/

[9] Paroxysmal Nocturnal Hemoglobinuria, NORD https://rarediseases.org/rare-diseases/paroxysmal-nocturnal-hemoglobinuria/

[10] Lima M. Laboratory studies for paroxysmal nocturnal hemoglobinuria, with emphasis on flow cytometry. Pract Lab Med 2020;20.

[11] Lima M. Laboratory studies for paroxysmal nocturnal hemoglobinuria, with emphasis on flow cytometry. Pract Lab Med 2020;20.

[12] Meyers G, Weitz I, Lamy T, et al. Disease-Related Symptoms Reported across a Broad Population of Patients with Paroxysmal Nocturnal Hemoglobinuria. Blood 2007;110:3683.

[13] Mitchell R, Salkeld E, Chisolm S, et al. Path to Diagnosis of Paroxysmal Nocturnal Hemoglobinuria: The Results of an Exploratory Study Conducted by the Aplastic Anemia and MDS International Foundation and the National Organization for Rare Disorders Utilizing an Internet-Based Survey. SM Clin Med Oncol 2017;1:1001.

[14] Paroxysmal Nocturnal Hemoglobinuria, NORD https://rarediseases.org/rare-diseases/paroxysmal-nocturnal-hemoglobinuria/

[15] National Center for Biotechnology Information: Paroxysmal nocturnal hemoglobinuria (PNH), MedGen UID: 7471 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/medgen/7471

[16] https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8306954/

[17] https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancerterms/def/somaticmutation

[18] Devos T, Meers S, Boeckx N et al., Diagnosis and management of PNH: Review and recommendations from a Belgian expert panel. Eur J Haematol 2018;101:737-749.

[19] Hill A, DeZern AE, Kinoshita T & Brodsky RA. Paroxysmal nocturnal haemoglobinuria. Nat Rev Dis Primers 2017;3:17028.

[20] Cho H. Complement regulation: physiology and disease relevance. Korean J Pediatr 2015;58:239–44.

[21] Merle NS, Church SE, Fremeaux-Bacchi V & Roumenina LT. Complement System Part I - Molecular Mechanisms of Activation and Regulation. Front Immunol 2015;6:262.

[22] Hill et al. Nat Rev Dis Primers

[23] Risitano et al. Front Immunol 2019

[24] M Loschi et al. Impact of eculizumab treatment on paroxysmal nocturnal hemoglobinuria: a treatment versus no-treatment study https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26689746/

[25] Dingli D, Matos JE, Lebrhaunt K, et al. Clinical Burden of Paroxysmal Nocturnal Hemoglobinuria Among Patients Receiving C5 Inhibitors in the United States. Blood. 2020;136(Supplement 1).

[26] Dingli D, Matos JE, Lebrhaunt K, et al. Work Productivity Loss and Quality of Life in Paroxysmal Nocturnal Hemoglobinuria Among Patients Receiving C5 Inhibitors in the United States. 2020;136(Supplement 1):3.

[27] Dingli D, Matos JE, Lehrhaupt K, et al. The burden of illness in patients with paroxysmal nocturnal hemoglobinuria receiving treatment with the C5-inhibitors eculizumab or ravulizumab: results from a US patient survey. Ann Hematol. 2022;101(2):251–263.

[28] Bektas et al. Paroxysmal nocturnal hemoglobinuria: patient journey and burden of disease. Manag Care Spec Pharm. 2020;26:S8-S14.

NP-23108 - September 2022